Aranya Kand

Laxman amputate Shurpanakha

(चौपाई)

भगति जोग सुनि अति सुख पावा। लछिमन प्रभु चरनन्हि सिरु नावा ॥

एहि बिधि गए कछुक दिन बीती। कहत बिराग ग्यान गुन नीती ॥ १ ॥

सूपनखा रावन कै बहिनी। दुष्ट हृदय दारुन जस अहिनी ॥

पंचबटी सो गइ एक बारा। देखि बिकल भइ जुगल कुमारा ॥ २ ॥

भ्राता पिता पुत्र उरगारी। पुरुष मनोहर निरखत नारी ॥

होइ बिकल सक मनहि न रोकी। जिमि रबिमनि द्रव रबिहि बिलोकी ॥३॥

रुचिर रुप धरि प्रभु पहिं जाई। बोली बचन बहुत मुसुकाई ॥

तुम्ह सम पुरुष न मो सम नारी। यह सँजोग बिधि रचा बिचारी ॥ ४ ॥

मम अनुरूप पुरुष जग माहीं। देखेउँ खोजि लोक तिहु नाहीं ॥

ताते अब लगि रहिउँ कुमारी। मनु माना कछु तुम्हहि निहारी ॥ ५ ॥

सीतहि चितइ कही प्रभु बाता। अहइ कुआर मोर लघु भ्राता ॥

गइ लछिमन रिपु भगिनी जानी। प्रभु बिलोकि बोले मृदु बानी ॥ ६ ॥

सुंदरि सुनु मैं उन्ह कर दासा। पराधीन नहिं तोर सुपासा ॥

प्रभु समर्थ कोसलपुर राजा। जो कछु करहिं उनहि सब छाजा ॥ ७ ॥

सेवक सुख चह मान भिखारी। ब्यसनी धन सुभ गति बिभिचारी ॥

लोभी जसु चह चार गुमानी। नभ दुहि दूध चहत ए प्रानी ॥ ८ ॥

पुनि फिरि राम निकट सो आई। प्रभु लछिमन पहिं बहुरि पठाई ॥

लछिमन कहा तोहि सो बरई। जो तृन तोरि लाज परिहरई ॥ ९ ॥

तब खिसिआनि राम पहिं गई। रूप भयंकर प्रगटत भई ॥

सीतहि सभय देखि रघुराई। कहा अनुज सन सयन बुझाई ॥ १० ॥

(दोहा)   

लछिमन अति लाघवँ सो नाक कान बिनु कीन्हि।

ताके कर रावन कहँ मनौ चुनौती दीन्हि ॥ १७ ॥

લક્ષ્મણ શૂપર્ણખાના નાક-કાન કાપે છે

(દોહરો)   

ભક્તિ યોગના શ્રવણથી લક્ષ્મણ સુખ પામી

રહ્યો રામના ચરણમાં નેહથકી નામી.

જ્ઞાન તથા વૈરાગ્યની વાત કહેતાં એમ

વીત્યા થોડા દિવસ ત્યાં પ્રવાહની જેમ.

* 

શૂપર્ણખા રાવણની બેન નાગિણીસમી દારુણનેમ

આવી પંચવટી સ્થળમાં બની વિકળ જેવી ક્ષણમાં.

પિતાપુત્ર કોઇ પણ હોય પુરૂષ મનોહર જોતાં કોય,

વિકળ બને અધમ સ્ત્રીજન રોક્યું ના રોકાયે મન.

રુચિર રુપને એ ધારી સ્મિત કરતાં બોલી નારી,

પ્રભુ પાસ જઇ મુગ્ધ બની પ્રકટ કરીને પ્રીતિ ઘણી.

તમારા સમો પુરુષ ન ક્યાંય, મારી મળે ન જગમાં છાંય,

યોગ રચ્યો વિધિએ કેવો વિરલ છતાં ચોક્કસ જેવો.

ત્રિભુવનમાં મેં શોધ કરી મારે યોગ્ય શક્યું ન મળી

કુંવારી રહી એથી હું, પ્રસન્ન તમને પેખી છું.

તમને જોઇ મન માન્યું, અવસર આ અનુપમ જાણું.

બોલ્યા અખિલ જગતના તાત, અવિવાહિત મુજ નાનો ભ્રાત;

ત્યારે લક્ષ્મણ પાસ ગઇ, લક્ષ્મણે મધુર વાણ કહી.

હું તો એમનો ક્ષુલ્લક દાસ પરાધીન છું પડેલ પાશ,

તેથી મળશે તને ન સુખ સુંદરી થશે ઉલટું દુઃખ.

(દોહરો)  

કોશલપુરના રાજ છે પ્રભુ સમર્થ પોતે,

શોભે સઘળું તેમને જે કરતાં હો તે.

* 

દાસ ચહે સુખ ભિક્ષુક માન વ્યસની ધન યશ લોભી મહાન,

ઇચ્છે શુભ ગતિ વ્યભિચારી, ફળને ચાર અહંકારી.

નભને દોહી ચાહે દૂધ એ સૌ જનને કહ્યા અબુધ

અસંભવ બને સંભવ કેમ, લોહ બને કેમ કરી હેમ?

આવી નારી રઘુવર પાસ, લક્ષ્મણ પાસ પાઠવી ખાસ;

કહ્યું લક્ષ્મણે જે નિર્લજ્જ થશે તે તને વરવા સજ્જ.

ત્યારે રઘુવર પાસ ગઇ રૂપ ભયંકર ધરી ફરી;

સીતાને જોઇ ભયભીત સૂચન રામે કર્યું સપ્રીત.

(દોહરો)  

શૂર્પણખાને લક્ષ્મણે નાક કાનથી હીન

કરી પછી લંકેશને પડકાર સમી દીન.